Monolog zewnętrzny

Dawno nie było żadnego opowiadania.

No to teraz będzie!

Tekst to owoc moich przemyśleń i rozkmin o sztuce, zainteresowania bohemą i przełomem XIX i XX wieku, a także, przede wszystkim, jednego z pierwszych ćwiczeń na niedawnym obozie literackim - naszym zadaniem było napisanie monologu zewnętrznego, czyli tekstu, w którym jedna postać mówi przez dłuższy czas bez przerwy. Pomysł krążył mi po głowie już wcześniej i uznałam, że spróbuję go zrealizować właśnie na zajęciach. Finalnie wyszła bardziej narracja pierwszoosobowa ze zwrotem do adresata, ale i tak było to ciekawe wyzwanie.

***

To zawsze był mój problem, wiesz? I chyba nigdy nie potrafiłem inaczej.

Pamiętam, kiedy pierwszy raz cię zobaczyłem. Pomyślałem: oto kolejny mieszczański syn, kolejny piękny, jasnowłosy chłopiec, który ma więcej pieniędzy niż rozumu i próbuje wmieszać się w bohemę, aby zbuntować się przeciwko ojcu. Tak właśnie pomyślałem. Pomyliłem się, oczywiście. Myliłem się co do wielu rzeczy. Na pewno nie byłeś naiwny. Dobrze wiedziałeś, czego chcesz. Twoje spojrzenie, twoje chłodno-uprzejme, prowokujące „a pan pisze, tak?”, to, jak się do mnie uśmiechałeś. Oszalałem na twoim punkcie, oczywiście. To, jak niby nonszalanckim tonem perorowałeś o sztuce, jak dawałeś sobie zapalić papierosa, jak rozmawiałeś z tym cholernym nudziarzem Walpolem i zerkałeś w moim kierunku, gdy popełniał błąd za błędem.

Już wtedy, na tym przyjęciu, w kłębach dymu i świetle lamp, usiłowałem złapać cię w jakąś frazę. Obserwowałem, jak śmiejesz się, lekko odchylając głowę, jak czując się niepewnie dotykasz karku, jak krążysz wokół ludzi, niestrudzony, świecąc, płonąc, coraz jaśniej i jaśniej. Męczyłem się jednak, nie potrafiłem cię złapać. To pobudziło mnie jeszcze bardziej. Odwróciłeś się wtedy, gdy tak ci się przyglądałem i przez chwilę obserwowaliśmy się z przeciwnych kątów pokoju. Wiedziałem, że jeśli się uśmiechniesz, jeśli zaświecisz, jeśli zareagujesz, dasz mi jakiś sygnał, to będzie koniec. Wszystkie słowa krążyły wokół chmarą składni, rytmu i fonetyki, plątały się, spadały kaskadami. Zaciągnąłem się dymem i wtedy ty się uśmiechnąłeś.

Na początku udawałeś, że jestem tylko epizodem i ekscytującą przygodą. Taki chciałeś być wyzwolony. Zanim się jednak obejrzeliśmy, wszystko wymknęło się spod kontroli. Zanim zdążyliśmy ochłonąć, już regularnie bywałeś w moim domu i już ja bywałem w twoim. Już leżeliśmy godzinami w ciemności, spleceni, paląc i rozmawiając, już czytałeś moje szkice i słuchałeś, jak ci czytam. Byłeś dobrym słuchaczem. Podobało mi się, jak leżałeś na brzuchu, podpierając brodę na dłoni, śmiesznie skupiony, podobało mi się, jak delikatnie muskałeś ustami moje włosy, jak czułem twój szybki puls. Szaleństwo. Gdybyś mnie poprosił, żebym dał ci wszystko, to, cholera, oddałbym ci to z uśmiechem. To wymykało się wszystkiemu, ty wymykałeś się wszystkiemu. Nie potrafiłem ubrać moich uczuć w słowa i tak strasznie mnie to frustrowało. Siedząc wieczorami przy biurku z piórem i czystym arkuszem papieru, usiłowałem opisać twoje spojrzenie – było po ptasiemu ciekawskie, żywe i płonące, prowokujące i niepewne, ale przecież wcale nie takie. Chciałem oddać twój uśmiech, niby nonszalancki, niby ironiczny, trochę ciepły, trochę jak migający prowokujący płomień świecy, a trochę jak sypiące iskrami ognisko w środku nocy – ale przecież zupełnie tak nie wyglądał. Doprowadzało mnie to do szaleństwa.

Nie rozumiałeś tego. Oczywiście, że nie. Budowałem ci misterne konstrukcje, całe pałace ze słów, ale przecież nie mogłeś, nie potrafiłeś tego docenić. Leżałeś na trawie patrząc w niebo i zamykałeś oczy, gdy słuchałeś muzyki. Muskałeś palcami źdźbła, czując ich miękką, sprężystą fakturę, a w górach stawałeś się ich częścią. Było w tobie coś eterycznego i pierwotnego zarazem. Fascynowała cię i pociągała bohema, z całym jej buntowniczym, twórczym fermentem, ale nie byłeś jej częścią, nie tak naprawdę. Coś tam malowałeś, ale te twoje obrazy to, uczciwie mówiąc, niewiele były warte. Miałeś jakiś warsztat, miałeś niezłe wyczucie koloru, ale nie potrafiłeś oddać się temu w całości. Nie potrafiłeś się oddalić, spojrzeć z dystansu. Nie szukałeś rdzenia rzeczy – wolałeś po prostu na nią patrzeć.

Nic dziwnego, że w końcu moje słowa, moje piękne konstrukcje zaczęły cię drażnić. Gdy leżeliśmy na balkonie,  patrząc w gwiazdy, opisywałem ci aksamitne niebo i rozsypane po nim diamenty konstelacji. Układałem planety w strofy i przemieniałem noc w rytm, a one rozmywały się i blakły. Co ty wyprawiasz?, pytałeś, zirytowany. Patrz, co zrobiłeś. Nie ma ich. Zniszczyłeś je. Nie są sobą, są twoimi słowami.

I tak właśnie było. Ty podziwiałeś rzeczy, a ja je niszczyłem. Nie potrafiłem się powstrzymać. Układałem chaos, w którym znajdywałeś spełnienie, w równe, chłodne, twarde zdania. Więziłem skały i śniegi Alp, wilgotną ziemię, w którą zapuszczałeś korzenie, w porządek, bez którego nie mogłem żyć. Cicho, mówiłeś, gdy leżeliśmy w prowansalskim słońcu, niedaleko kolonii artystów. Tak oszałamiająco pachniało lawendą. Cicho. Zamknij się. Nic nie mów, patrz. Byłem jednak bezradny. Ciebie cieszyło buczenie trzmieli, południowe słońce i impresjonistyczne pola maków. Ja, zamiast nich samych, wolałem ich definicje.

Ty czułeś, pożądałeś i kochałeś bez chwili namysłu – ja rozkładałem te uczucia na czynniki pierwsze. Wyrywałem je z piersi, brałem w ręce, rozkładałem przed sobą. Robiłem wiwisekcję. To jest to, mówiłem. A to jest to. Moje serce leżało na stole, a ja kułem je w zimną stal składni i wersów, metonimii i tetrastychów. Bolało cię to czasem, bo myślałeś, że cię nie kocham. To nieprawda. Kochałem cię. I tak bardzo chciałem mieć serce.

Wciąż próbowałem zdefiniować moje uczucie do ciebie, wciąż usiłowałem schwytać cię we frazy – i wciąż mi się wymykałeś. Wielokrotnie prosiłeś, żebym przestał, ale ja zbywałem cię żartami i po nocach niestrudzenie próbowałem cię złapać. Twój rumieniec (bo jednak byłeś trochę zawstydzony) podczas naszej pierwszej nocy, twoje spokojne rysy podczas snu, twoje uważne spojrzenie, gdy słuchałeś moich tekstów, twój błysk w oku, gdy się denerwowałeś. To, jak przytrzymałeś kapelusz, kiedy prawie zwiał go wiatr, to, jak delikatnie przesuwałeś mi palcami po wnętrzu dłoni.

Czytałeś to i kręciłeś głową, przerażony. Przestań, mówiłeś. Proszę, przestań. To nie jestem ja. I to nie byłeś ty. Przecież powinienem wiedzieć.

Lecz kiedy oderwałem się od kartki papieru, na której zapisywałem kolejne zdania, byłem usatysfakcjonowany. Udało mi się. Złapałem cię. Uwięziłem. Zbudowałem cię na nowo ze słów, wydawało mi się, że udatnie. Kiedy się jednak odwróciłem, zobaczyłem ciebie i poczułem chłód w żołądku. To byłeś ty, prawdziwy ty, wyblakły i udręczony, a przede mną leżała gładka definicja wypisana czarnym atramentem. Definicja, którą z ciebie wyrwałem, pomimo protestów, którą cię zniszczyłem.

Chciałbym powiedzieć, że gdybym wiedział, postąpiłbym inaczej, ale to chyba nieprawda. Chyba po prostu nie potrafiłem inaczej, wiesz? Ale w sumie co z tego: nic mi cię nie przywróci i nic nie przywróci tobie ciebie. Tak strasznie, strasznie mi przykro. Kochałem cię, naprawdę cię kochałem.

Ostatnio byłem na kolejnym wieczorze bohemy. Cała cyganeria miasta słuchała mojego tekstu w kłębach dymu. Po czytaniu podeszła do mnie jakaś kobieta w szalach – lśniąca i migocząca, z długimi, odważnie rozpuszczonymi włosami. Zacząłem snuć sieć słów. Drgała i tańczyła, tajemnicza i nieuchwytna, jak egipska czarodziejka, jak bogini Bastet. Świdrowała mnie spojrzeniem kocich, zielonych oczu. Mój Boże, powiedziała. Złamał mi pan serce. Trzymała ręce na lewej piersi, tam, gdzie zapewne owo złamane serce biło.

Odruchowo położyłem dłoń na miejscu, w którym powinno znajdywać się moje.

Tak, powiedziałem. Tak, potrafię to robić.

Obraz: Dom Vincenta w Arles (Żółty Dom) Vincent van Gogh 

Obraz przedstawia dom, w którym Vincent mieszkał przez pewien czas z Paulem Gauguinem i w którym planował stworzyć kolonię artystów. Miałam tę historię w głowie, pisząc fragment z kolonią artystów i prowansalskim słońcem.