What's your damage, czyli Heathers

Are we going to prom or to hell? 

(Zmierzamy na bal, czy do piekła?)

  

Heathers: The Musical (2014); zdj.Chad Batka

Heathers: The Musical to Off-Broadwayowska produkcja sprzed kilku lat, oparta na scenariuszu do filmu Michaela Lehmanna Heathers z 1988 roku (w polskiej dystrybucji ukazał się on pod tytułem Śmiertelne zauroczenie). Musical szturmem podbił serca publiczności, a w każdym razie tak można wywnioskować po internetowych wylewach entuzjazmu, masie inside joków w komentarzach i trochę szalonym fandomie. Pierwotnie miałam pisać tu tylko o spektaklu, ale żeby nabrać orientacji, obejrzałam też filmowy pierwowzór i on też zdecydowanie zasługuje na parę słów - tym bardziej, że ma status kultowego i jest chyba jednym z ciekawszych filmów dla młodzieży w ogóle.

Sherwood, Ohio. Liceum Westerburg, końcówka lat osiemdziesiątych. Veronica Sawyer, wrażliwa, inteligentna nastolatka o ciętym, ironicznym poczuciu humoru przyłącza się do najbardziej potężnej szkolnej kliki - trzech dziewczyn o imieniu Heather. Heathers są piękne, zepsute, bezwzględne i niepodzielnie władają całym Westerburg. Dla Veroniki dołączenie do tej grupy to szansa na podniesienie statusu i lepsze życie w szkole - w końcu liceum to dżungla, a popularne dzieciaki to drapieżniki, z którymi warto się trzymać, żeby nie zginąć. To mniej więcej wszystko, co wiedziałam o fabule. Dodajmy do tego nowego ucznia, tajemniczego Jasona 'JD' Deana i na tym może zakończmy - bo wiedząc tylko tyle o tej historii, byłam właściwie pewna, czego się spodziewać. I bardzo, bardzo się pomyliłam.
Pamiętam, że gdy oglądałam musical, przy pierwszym zwrocie w fabule aż zrobiłam pauzę i cofnęłam, żeby upewnić się, czy dobrze widzę, co się dzieje - Heathers, jeżeli nie wiecie o nim zupełnie nic, może zupełnie Was zaskoczyć i wbić w fotel. Ta historia to istna jazda bez trzymanki; mroczna, niepoprawna, zabawna, odjechana, krwawa, absurdalna czarna komedia z przerysowanymi postaciami, trochę surrealistycznym humorem i pokręconą fabułą.

Musical do przesłuchania poleciła mi przyjaciółka - warto tu od razu zaznaczyć, że Heathers to nie Hamilton, gdzie w soundtracku zawarta jest praktycznie cała treść; tu pomiędzy poszczególnymi piosenkami jeszcze bardzo dużo się dzieje. Warto, poza przesłuchaniem piosenek w wykonaniu oryginalnej obsady, zobaczyć jedną z adaptacji, żeby poznać całą historię - na YouTubie dostępne są różne wersje (lepsze i gorsze) różnych grup teatralnych, od Off-Broadwayowskich bootlegów, przez inne teatry, aż do licealnych sztuk.
Heathers:The Musical jest głośny, kolorowy, niegrzeczny, zabawny i mocno dramatyczny jednocześnie - a przede wszystkim zaskoczyło mnie, jak mroczny (nawet nie wiecie, jak trudno mi nie zdradzać szczegółów fabuły!). Soundtrack jest absolutnie fenomenalny (na  Wikipedii sztuka widnieje jako ,,rockowy musical" i to chyba dobre określenie) i niewiarygodnie chwytliwy (co bywa problematyczne, gdy człowiek łapie się na nuceniu ,,touch me there and there and there!"), a wiele piosenek wzbudza naprawdę silne emocje - słuchając całej ścieżki dźwiękowej, na przemian można uśmiechać się, śmiać, tańczyć, wzruszać i mieć ciarki. Oryginalna obsada odwala znakomitą robotę - Barrett Wilbert Weed jako Veronica jest niewiarygodna, śpiewa najbardziej trudne partie, jakby robiła to od urodzenia, a jej wokal to czyste złoto; ma rozbrajający śmiech, a zarazem ukazuje bardziej wrażliwą stronę swojej bohaterki. Jessica Keenan Wynn jako Heather Chandler jest idealnie złowroga i ma tak czysty, niesamowity głos, że za każdym razem mam ciarki. Każdy z aktorów potrafi tchnąć życie w swoją postać, obdarzyć ją własnym, indywidualnym rysem i sprawić, że nie da się o niej zapomnieć.

W scenariuszu nie brakuje niecenzuralnego humoru, ale o ile pojawiają się bardzo wulgarne linijki, tak nigdy nie są one niesmaczne. Musical jest dobrze wyważony, błyskotliwy, absurdalny, niepokojący, przesiąknięty amerykańską popkulturą, dowcipny i upiorny zarazem. Takie zestawienie brzmi prawie niemożliwie, ale Heathers to wybuchowa mieszanka. A pod warstwą kolorów, świetnej muzyki, czarnego humoru i dobrej zabawy kryje coś znacznie więcej - to przecież historia, która porusza takie tematy jak śmierć, samobójstwo, dyskryminacja, prześladowanie, przemoc i strzelaniny w szkole. W groteskowy sposób przedstawia samotność, toksyczne związki, homofobię, bullying, okrucieństwo nastolatków i obojętność dorosłych. Chwytliwe piosenki i niepoprawny humor momentami silnie ścierają się z tak poważną tematyką - chociażby pogodne w melodii Blue opowiada przecież o uczniach napastujących seksualnie swoją koleżankę. Na tym polega przewrotność Heathers - na tym balansowaniu między czarną komedią, a trudnymi kwestiami. 

 

Kadr z filmu Heathers (1988), reż.Michael Lehmann

Oryginalne Heathers w Stanach uchodzą za kultowe - w Polsce chyba niewiele osób kojarzy ten film, dopóki nie usłyszałam o musicalu, nie wiedziałam nawet o jego istnieniu. Za oceanem z kolei mnóstwo osób go uwielbia, uznając za najlepszy film młodzieżowy z lat osiemdziesiątych, a niektóre teksty to chyba wręcz klasyki (What's your damage?, F*ck me gently with the chainsaw czy wreszcie moje ulubione How very). Veronicę zagrała młodziutka, wówczas siedemnastoletnia Winona Ryder (sama twierdziła, że to jedna z jej ulubionych ról w ogóle), a Jasona Deana Christian Slater. Film oglądałam będąc już po wielokrotnym przesłuchiwaniu soundtracku musicalu i byłam zaskoczona, jak bardzo Off-Broadwayowski spektakl jest mu wierny - a zarazem jak bardzo się różni. Sztuka starannie odwzorowuje adaptowany pierwowzór, ale zarazem bardzo go rozbudowuje, nadając głębi - rozwija pewne wątki i postacie, dodaje nowe elementy fabuły, nadaje odpowiedni kontekst. Otwierający numer, Beautiful, ukazuje postać Veroniki przed staniem się częścią Heathers i ukazuje motywy, które kierowały nią w dołączeniu do szkolnej elity - czyli coś, czego zabrakło w filmie. Główna bohaterka nabiera głębi, wyraziściej ukazane są jej emocje i wątpliwości; podobnie u postaci JD uwidacznia się większa wrażliwość. My Dead Gay Son to jedna linijka w filmie, a w sztuce została przekształcona w całą piosenkę. Musical fabularnie znacznie bardziej trzyma się kupy, koryguje to, co nielogiczne, nie tracąc zarazem absurdalnej żyłki. Spektakl Laurence'a O'Keefe i Kevina Murphy'ego wydobywa więc z oryginału dużo świetnych elementów, dodając znacznie większy ładunek emocjonalny - można kibicować bohaterom (o co trudniej w filmie), można przeżywać ich losy, można się silnie wzruszyć. 

Twórcy musicalu poszli w tym kierunku i był to świetny wybór - nie czyni to jednak pierwowzoru gorszym czy niedorobionym, chociaż może się bardziej lub mniej podobać. Oryginalne Heathers stawiało po prostu na coś zupełnie innego. To przede wszystkim czarna komedia i satyra na licealną rzeczywistość. Istna jazda bez trzymanki. Winona Ryder jako Veronica jest świetna, Christian Slater też fantastyczny, podobnie trzy Heathers, a scenariusz Daniela Watersa mroczny, błyskotliwy, niepokojący i groteskowo zabawny. Rozmowy między uczniami, nauczycielami oraz dziećmi i rodzicami są cudownie absurdalne i dziwaczne. To ten typ humoru, który nie wszystkim pasuje, gra aktorska jest mocno specyficzna, a cały film tak odjechany, że podczas seansu momentami zastanawiałam się, co właśnie oglądam. Heathers jest dziwny. Nie mogę powiedzieć, żeby był to mój ulubiony film. Ale zarazem ma w sobie coś, co sprawia, że trudno mu się oprzeć. Nie da się nie wsiąknąć w ten świetny klimat, w to szaleństwo, w tę zwichrowaną historię. Produkcja z 1988 roku posiada też coś, z czego musical zupełnie zrezygnował - niesamowitą atmosferę lat osiemdziesiątych, od fantastycznych kostiumów (nie mogłam się napatrzeć, są świetne!), przez fryzury, aż do tej charakterystycznej muzyki. Wyróżnia się też bardzo badassowym zakończeniem i przede wszystkim absolutnie, niesamowicie obłędnym klimatem - jest mroczny, groteskowy, surrealistyczny, krwawy, wręcz oniryczny (sekwencja snu Veroniki!), znacznie bardziej niż sztuka. Dziś może nie robi to aż takiego wrażenia - podejrzewam, że w latach osiemdziesiątych mogło być nawet szokujące. 

Poniżej pierwsza piosenka, na dobry start.
Do zobaczenia po godzinie!